Εάν συνηθίζετε να έχετε πάντα δίπλα με το φαγητό σας ένα μεγάλο ποτήρι νερό –όχι τόσο για ενυδάτωση αλλά για να φάτε λιγότερο- τα αποτελέσματα μιας νεότερης μελέτης θα σας βάλουν σε σκέψεις. Ερευνητές από τα Πανεπιστήμια Cornell και Penn State αμφισβητούν τη λογική ότι το νερό γεμίζει το στομάχι, ενισχύει το αίσθημα κορεσμού και περιορίζει την όρεξη.
Συγκεκριμένα, στην έρευνά τους, που δημοσιεύθηκε στο Appetite, διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που έπιναν περισσότερο νερό κατά τη διάρκεια του γεύματος δεν έτρωγαν λιγότερο. Αντίθετα, κατανάλωναν περισσότερη τροφή και, κατά συνέπεια, περισσότερες θερμίδες.
Περισσότερο νερό, περισσότερες θερμίδες
Στη μελέτη συμμετείχαν 86 ενήλικες, οι οποίοι κατανάλωσαν δύο γεύματα σε διαφορετικές ημέρες υπό ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες, επιλέγοντας ελεύθερα πόσο θα έτρωγαν και πόσο νερό θα έπιναν. Αναλύοντας συνολικά 172 γεύματα, οι ερευνητές κατέγραψαν με ακρίβεια κάθε μπουκιά και κάθε γουλιά μέσω βιντεοσκόπησης.
Οι συμμετέχοντες κατανάλωσαν μια μεγάλη μερίδα, βάρους 650 γραμμαρίων, είτε με μοσχαρίσιο τσίλι είτε με κοτόπουλο tikka masala, μαζί με 450 γραμμάρια νερό. Οι μερίδες ήταν σκόπιμα μεγαλύτερες από τις συνηθισμένες ώστε κανείς να μην μπορεί να αδειάσει το πιάτο.
Η ανάλυση αποκάλυψε ότι για κάθε επιπλέον 100 γραμμάρια νερού που κατανάλωναν οι συμμετέχοντες, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε μισό ποτήρι, έτρωγαν κατά μέσο όρο 39 επιπλέον γραμμάρια τροφής, προσλαμβάνοντας περίπου 49 περισσότερες θερμίδες. Το αξιοσημείωτο είναι ότι το ίδιο το νερό δεν περιέχει θερμίδες. Η επιπλέον ενεργειακή πρόσληψη προερχόταν αποκλειστικά από το φαγητό.
Το πιο παράδοξο εύρημα της μελέτης ήταν ότι το νερό φάνηκε πράγματι να αυξάνει το αίσθημα κορεσμού. Οι συμμετέχοντες που έπιναν περισσότερο δήλωναν μετά το γεύμα ότι ένιωθαν πιο χορτάτοι, ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν την ποσότητα φαγητού που είχαν καταναλώσει.
Με άλλα λόγια, αισθάνονταν μεγαλύτερη πληρότητα, χωρίς όμως αυτό να τους εμποδίζει να φάνε περισσότερο. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι συγγραφείς, το εύρημα «αμφισβητεί τη διαδεδομένη διατροφική σύσταση ότι η κατανάλωση νερού μαζί με το γεύμα μειώνει την πρόσληψη τροφής».
Ο ρόλος των γουλιών ανάμεσα στις μπουκιές
Η λεπτομερής ανάλυση των βίντεο αποκάλυψε ακόμη μία ενδιαφέρουσα συμπεριφορά. Οι ερευνητές κατέγραψαν πόσες φορές οι συμμετέχοντες άφηναν το πιρούνι για να πιουν μια γουλιά νερό. Διαπίστωσαν ότι όσο συχνότερα εναλλάσσονταν οι μπουκιές με τις γουλιές, τόσο περισσότερη τροφή κατανάλωναν. Κάθε επιπλέον εναλλαγή συνδέθηκε με περίπου 4,4 επιπλέον γραμμάρια τροφής και σχεδόν έξι περισσότερες θερμίδες.
Η πιθανότερη εξήγηση σχετίζεται με το φαινόμενο του «αισθητηριακά ειδικού κορεσμού». Πρόκειται για τη φυσιολογική μείωση της ευχαρίστησης που προκαλεί ένα τρόφιμο όσο συνεχίζουμε να το τρώμε. Μια γουλιά νερό ανάμεσα στις μπουκιές φαίνεται ότι «ανανεώνει» τον ουρανίσκο, καθυστερώντας αυτή τη μείωση της απόλαυσης και διατηρώντας το φαγητό πιο ελκυστικό.
Οι ερευνητές, πάντως, διευκρινίζουν ότι πρόκειται για μια πιθανή ερμηνεία και όχι για μηχανισμό που αποδείχθηκε άμεσα στη συγκεκριμένη μελέτη.
Πότε οι συμμετέχοντες έτρωγαν λιγότερο
Ένα ακόμη απρόσμενο εύρημα εξέπληξε ακόμη και τους ίδιους τους ερευνητές. Όπως παρατήρησαν, όσοι έπιναν το νερό πιο γρήγορα κατανάλωναν τελικά λιγότερο φαγητό. Για κάθε αύξηση του ρυθμού κατανάλωσης νερού κατά 10 γραμμάρια ανά λεπτό, η πρόσληψη τροφής μειωνόταν κατά περίπου 16 γραμμάρια, δηλαδή κατά περίπου 20 θερμίδες.
Οι επιστήμονες δεν μπορούν ακόμη να εξηγήσουν με βεβαιότητα αυτό το εύρημα. Πιθανόν όσοι πίνουν αργά να παρατείνουν τα διαλείμματα ανάμεσα στις μπουκιές, διατηρώντας περισσότερο το ενδιαφέρον τους για το φαγητό. Εξίσου πιθανό είναι όσοι παραμένουν περισσότερη ώρα στο τραπέζι να έχουν απλώς περισσότερο χρόνο τόσο να τρώνε όσο και να πίνουν.
Έχει σημασία πότε πίνουμε το νερό;
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η χρονική στιγμή της κατανάλωσης νερού ίσως είναι σημαντικότερη από όσο πιστεύαμε. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση νερού πριν από το γεύμα μπορεί να μειώσει την ποσότητα τροφής που θα ακολουθήσει, κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες. Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη εξέτασε αποκλειστικά την κατανάλωση νερού κατά τη διάρκεια του γεύματος, η οποία φαίνεται να λειτουργεί διαφορετικά.
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι το νερό απομακρύνεται σχετικά γρήγορα από το στομάχι, επομένως δεν παραμένει αρκετή ώρα ώστε να ενεργοποιήσει αποτελεσματικά τους μηχανισμούς κορεσμού που θεωρητικά θα περιόριζαν την όρεξη.
Οι ίδιοι οι ερευνητές, ωστόσο, σπεύδουν να επισημάνουν ότι τα ευρήματα δεν πρέπει να παρερμηνευτούν. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι το νερό προκαλεί αύξηση της κατανάλωσης τροφής, αλλά μόνο ότι οι δύο παράγοντες συνδέθηκαν μεταξύ τους. Οι συμμετέχοντες δεν χωρίστηκαν σε ομάδες που έπρεπε να πιουν συγκεκριμένη ποσότητα νερού, επομένως δεν μπορεί να τεκμηριωθεί σχέση αιτίου-αποτελέσματος.
Αυτό που φαίνεται να αμφισβητείται είναι μια πολύ συγκεκριμένη διατροφική συμβουλή: ότι ένα ποτήρι νερό στο τραπέζι αρκεί από μόνο του για να μας κάνει να φάμε λιγότερο. Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, πρόκειται για μια σύσταση που έχει υιοθετηθεί ευρέως, παρά το γεγονός ότι τα επιστημονικά δεδομένα που αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητά της παραμένουν περιορισμένα.
