Μυστήριο εξακολουθεί να καλύπτει τον στόχο που είχε το τηλεκατευθυνόμενο –μέσω δορυφόρου– μη επανδρωμένο σκάφος που εντοπίστηκε στη Λευκάδα
Στο Ιόνιο και συγκεκριμένα στη Λευκάδα «έφθασε» αιφνιδιαστικά την Πέμπτη ο ρωσοουκρανικός πόλεμος. Κι αυτό όταν ένα drone-καμικάζι όμοιο με αυτά που χρησιμοποιούν οι ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας για επιθέσεις κατά ρωσικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα βρέθηκε ακυβέρνητο στη Λευκάδα. Ηταν εξοπλισμένο με τρεις πυροκροτητές και άγνωστη ποσότητα ενεργής εκρηκτικής ύλης, ενώ ο χειρισμός του γινόταν μέσω δορυφόρου καθώς το συγκεκριμένο drone, που είναι τύπου Magura V3 ήταν εξοπλισμένο με την απαραίτητη κεραία (Starlink).
Το χρονικό των επιθέσεων
Δεν είναι όμως μόνο τα τεχνικά χαρακτηριστικά του σκάφους αυτά που κατατείνουν στο συμπέρασμα ότι το εύρημα συνδέεται με τον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας. Από τις αρχές του 2025, οι μυστικές υπηρεσίες της Ουκρανίας φέρεται να βρίσκονται πίσω από μια επιχείρηση σαμποτάζ κατά πλοίων που είτε ανήκουν στον λεγόμενο σκιώδη στόλο, είτε έχουν φορτώσει πετρέλαιο από λιμάνια της Ρωσίας, όπως το Νοβοροσίσκ στη Μαύρη Θάλασσα και το Ουστ Λούγκα, κοντά στα σύνορα με τη Φινλανδία. Οι πρώτες τέτοιες επιθέσεις έγιναν με μαγνητικές βόμβες-κελύφη που τοποθετήθηκαν και πυροδοτήθηκαν στο κύτος των δεξαμενόπλοιων.
Τέτοιες επιθέσεις έχουν καταγραφεί και κατά πλοίων ελληνικών συμφερόντων, στην Τουρκία, στην Ιταλία, ανοικτά των ακτών της Λιβύης και αλλού. Το ένα από τα πλοία που χτυπήθηκαν μάλιστα, ελληνικών συμφερόντων, κατέπλευσε για επισκευή στα ναυπηγεία της Αττικής, με το Λιμενικό και τη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών της ΕΛ.ΑΣ. να έχουν μέχρι και σήμερα ανοικτή έρευνα για το συμβάν. Αντίστοιχη έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και από τις ιταλικές εισαγγελικές αρχές.
Το τελευταίο διάστημα ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις ότι στις επιχειρήσεις δολιοφθοράς χρησιμοποιούνται όχι πλέον οι μικρότερης ισχύος μαγνητικές βόμβες, αλλά τα drones – καμικάζι σαν κι αυτό που βρέθηκε στη Λευκάδα, με δυνατότητα μεταφοράς έως και 300 κιλών εκρηκτικής ύλης. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πλήγμα φέτος τον Μάρτιο στο ρωσικό πλοίο «Arctic Metagaz» που μετέφερε υγροποιημένο αέριο από τη Ρωσία. Το πλήγμα ήταν ιδιαίτερα ισχυρό με συνέπεια το πλοίο να τυλιχθεί στις φλόγες και να εγκαταλειφθεί από το πλήρωμά του ενώ έπλεε στην κεντρική Μεσόγειο. Ολα τα παραπάνω έρχονται να συνδυαστούν με ακόμα δύο σημαντικές πληροφορίες.
Η πρώτη θέλει τις ουκρανικές αρχές να έχουν αποκτήσει μυστική στρατιωτική βάση στις ακτές της Λιβύης (Μισράτα) απ’ όπου συντονίζουν τις εν λόγω επιθέσεις, κατευθύνοντας με τηλεχειρισμό τα drones – καμικάζι κατά στόχων ρωσικού ενδιαφέροντος. Η δεύτερη πληροφορία θέλει μόλις τρία εικοσιτετράωρα πριν από τον εντοπισμό του παγιδευμένου με εκρηκτικά σκάφους, στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στη Σικελία και τη Μάλτα, να κινήθηκε ένα κομβόι εμπορικών και πολεμικών πλοίων της Ρωσίας με προορισμό τον ρωσικό ναύσταθμο στο λιμάνι Ταρτούς της Συρίας. Το ένα μάλιστα από τα πλοία του μικρού αυτού στολίσκου, το τάνκερ General Skobelev, κατά τον πλου του στη Μεσόγειο έκανε αυτό που αποκαλείται AIS spoofing, δηλαδή «πείραξε» τα συστήματα ραντάρ του προκειμένου στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων να φαίνεται ότι πλέει όχι στη Μεσόγειο, αλλά κοντά στην Εσθονία.
Μυστήριο με τα χειρόγραφα – Στο εσωτερικό του USV βρέθηκαν χειρόγραφα σημειώματα – για ποιο λόγο όμως να υπάρχουν οδηγίες σε ένα μη επανδρωμένο σκάφος; Τα ευρήματα προσθέτουν στη λίστα των σεναρίων και εκείνο της προβοκάτσιας.
Θεωρείται επικρατέστερο σενάριο ότι αποστολή του drone – καμικάζι ήταν ενδεχομένως να προσκρούσει και να προκαλέσει σοβαρές υλικές ζημιές είτε σε κάποιο πλοίο που μετέφερε πετρέλαιο ή υγροποιημένο αέριο από τη Ρωσία, είτε να επιφέρει πλήγμα στο ρωσικό κομβόι που εκινείτο στην κεντρική – νοτιοανατολική Μεσόγειο. Είναι εξάλλου ενδιαφέρον ότι μετά την επίθεση στο «Arctic Μetagaz» ένα πλοίο της ίδιας «οικογένειας», το «Arctic Pioneer», παρέμενε στο Πορτ Σάιντ της Αιγύπτου, «σταθμίζοντας» τα δεδομένα για την επανέναρξη των δρομολογίων του στη Μεσόγειο.
Ρυμούλκηση και εξουδετέρωση
Οπως έγινε γνωστό, το θαλάσσιο drone εντόπισε την Πέμπτη ψαράς ανοικτά της Λευκάδας. Οι μηχανές του ήταν αναμμένες, το σκάφος ωστόσο είχε παγιδευτεί μέσα σε μια σπηλιά, με τον τηλεχειριστή του να έχει χάσει τον έλεγχo. Ο αλιέας ρυμούλκησε το μη επανδρωμένο σκάφος στο λιμάνι της Λευκάδας και ενημέρωσε το Λιμενικό. Στελέχη του Σώματος έσπευσαν για αυτοψία στο σημείο, διεπίστωσαν ότι πρόκειται για στρατιωτικού τύπου πλωτό μέσο και ενημέρωσαν τις Ενοπλες Δυνάμεις και την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ).
Η υπόθεση αξιολογήθηκε από την πρώτη στιγμή ως ιδιαιτέρως σοβαρή και έγινε προσπάθεια να μείνει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, κάτι που ωστόσο δεν έγινε. Την απενεργοποίηση των πυροκροτητών ανέλαβε πυροτεχνουργός του Στρατού (ΤΕΝΞ), ενώ στέλεχος του Λιμενικού έθεσε εκτός λειτουργίας την κεραία τηλεχειρισμού του σκάφους και αποσυνέδεσε τις μπαταρίες προκειμένου να σβήσουν οι μηχανές του drone, που έως εκείνη τη στιγμή παρέμεναν σε λειτουργία. Απογευματινές ώρες της Παρασκευής φορτώθηκε σε νταλίκα του Στρατού και μεταφέρθηκε στις εγκαταστάσεις της Διοίκησης Υποβρυχίων Καταστροφών στην Αττική για ενδελεχή έλεγχο.
Πώς έφτασε ώς εδώ – Με εμβέλεια τα 800 χιλιόμετρα είναι πιθανό το drone να «απέπλευσε» ακόμη και από τις ακτές της Λιβύης. Ωστόσο θεωρείται πιθανότερο να μεταφέρθηκε εγγύτερα στον στόχο από κάποιο πλοίο – «μάνα».
Πηγές ενημέρωσης από το Λιμενικό και τις Eνοπλες Δυνάμεις δήλωσαν ότι το πλοιάριο μετέφερε εκρηκτικά, δίχως να προσδιορίζουν τον τύπο και την ποσότητά τους. Είπαν ωστόσο και κάτι ακόμη ενδιαφέρον. Στο εσωτερικό του USV βρέθηκαν και κάποια χειρόγραφα σημειώματα, κάτι που είναι εκ των πραγμάτων αξιοσημείωτο, καθώς δεν είναι σαφές για ποιο λόγο μπορεί να υπάρχουν οδηγίες σε ένα μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας. Τα συγκεκριμένα ευρήματα προσθέτουν στη χορεία των –υποθετικών έως τώρα– σεναρίων, και εκείνο της προβοκάτσιας.
Ενα σημαντικό ερώτημα είναι από πού ξεκίνησε το δρομολόγιό του το θαλάσσιο drone. H εμβέλειά του είναι 800 χιλιόμετρα και άρα είναι πιθανό να «απέπλευσε» ακόμη και από τις ακτές της Λιβύης, ενδεχόμενο που πάντως δεν συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες. Θεωρείται πιθανότερο να μεταφέρθηκε εγγύτερα στον στόχο από κάποιο πλοίο – «μάνα», με τις αρμόδιες αρχές και τους αξιωματούχους που ερευνούν την υπόθεση να τηρούν σιγήν ιχθύος αναφορικά με τη συγκεκριμένη πτυχή του θέματος.
Ο αναλυτής ρίσκου της Kpler ήταν καθισμένος πίσω από μία οθόνη υπολογιστή γεμάτη στίγματα. «Τα κόκκινα είναι δεξαμενόπλοια και τα πράσινα είναι πλοία μεταφοράς χύδην φορτίου», είπε στην «Κ». Η θέση τους στον χάρτη μεταδίδεται σε πραγματικό χρόνο χάρη στη λειτουργία του αυτόματου συστήματος αναγνώρισης (AIS), το οποίο οι πλοίαρχοι είναι υποχρεωμένοι να κρατούν ανοιχτό. Δεν παίζουν, όμως, όλοι οι παίκτες με τους ίδιους κανόνες.
Μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή έχει εκτοξευτεί ο αριθμός των πλοίων του λεγόμενου «σκιώδους στόλου». Πρόκειται για τα τάνκερ που σπάνε το εμπάργκο στο ρωσικό και ιρανικό πετρέλαιο, τα οποία ταξιδεύουν με κλειστό ή πειραγμένο σύστημα AIS. Μαζί με τον σκιώδη στόλο μεγαλώνει και το ενδιαφέρον των δυτικών αρχών ώστε να τα χαρτογραφήσουν.
«Οταν είναι κλειστό το AIS χρησιμοποιούμε εικόνες από δορυφόρο που δείχνουν τη θέση του τάνκερ, έτσι αποκαλύπτεται αν έχει πλαγιοδετήσει στα ανοιχτά με κάποιο άλλο πλοίο», είπε στην «Κ» ο αναλυτής της Kpler. «Η ίδια δορυφορική εικόνα δείχνει το βύθισμα του πλοίου, από το οποίο προκύπτει αν έχει γίνει μεταφόρτωση εν πλω. Ενας τρίτος δείκτης είναι το ιστορικό των λιμανιών που έχει δέσει το προηγούμενο διάστημα το πλοίο, και τα εταιρικά μητρώα, επομένως έχουμε πλέον όλες τις σοβαρές ενδείξεις ότι ανήκει στον σκιώδη στόλο».
Σε ανάλυση που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο, η Kpler διακρίνει δύο βασικές κατηγορίες για τις οποίες ενδιαφέρονται οι δυτικές υπηρεσίες. Με τον όρο «σκιώδης στόλος» περιγράφεται η ευρύτερη κατηγορία πλοίων που λειτουργούν εκτός των δυτικών ρυθμιστικών και ασφαλιστικών πλαισίων για τη μεταφορά φορτίων υπό κυρώσεις. Με τον όρο «σκοτεινός στόλος» περιγράφεται το υποσύνολο των πλοίων που κλείνουν ή παραποιούν το στίγμα AIS, κάνουν μυστικές μεταφορτώσεις και αποκρύπτουν συστηματικά την ταυτότητά τους. Μεταφορτώσεις γίνονταν παλαιότερα ανοιχτά της Λέσβου κι έπειτα στα ανοιχτά του Λακωνικού Κόλπου.
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, η Kpler παρακολουθούσε περισσότερα από 2.800 πλοία, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται πλέον για ένα παράλληλο σύστημα logistics και όχι για μια προσωρινή παράκαμψη των κυρώσεων, όπως σημειώνεται στην ίδια ανάλυση. Τα ίδια πλοία υπολογίζεται ότι μετέφεραν το προηγούμενο έτος περίπου 3,7 δισ. βαρέλια, δηλαδή το 6%-7% του παγκόσμιου αργού πετρελαίου.
Η πίεση των κυρώσεων κλιμάκωσε το παιχνίδι του ποντικού με τη γάτα. Μόνο τον Μάιο του 2025 καταγράφηκαν 212 περιστατικά παραποίησης AIS κι επίσης 316 σκοτεινές ship-to-ship μεταφορτώσεις. Από τα 251 πλοία που φόρτωσαν ιρανικό πετρέλαιο, το 96% φέρεται να πλαγιοδέτησε με άλλο πλοίο, ενώ το 77% να παραποίησε το στίγμα του.
Πηγή: kathimerini.gr/Γιάννης Σουλιώτης – Κώστας Κουκουμάκας
