«Συγκεντρώσου!». «Γιατί αποσπάσαι τόσο εύκολα;». Φράσεις σαν κι αυτές ακούν σχεδόν καθημερινά οι έφηβοι. Με αυτές τις παρατηρήσεις, όμως, μπορούν να οδηγηθούν εύκολα σε λάθος συμπεράσματα, παρατηρεί η νευρολόγος Judy Willis: «Αυτό που ξεκινά ως σχόλιο για μια συμπεριφορά μπορεί σταδιακά να γίνει μέρος της ταυτότητάς τους: “Είμαι τεμπέλης”, “Δεν είμαι έξυπνος”, “Δεν τα καταφέρνω στο σχολείο”» σημειώνει. Ως αποτέλεσμα, αυτές οι πεποιθήσεις μπορούν να διαβρώσουν το κίνητρο πολύ περισσότερο απ’ όσο η ίδια η διάσπαση της προσοχής.
Τι θα γινόταν, όμως, αν αναλογιζόμασταν ότι μεγάλο μέρος αυτής της φαινομενικής έλλειψης προσοχής δεν οφειλόταν στην αδιαφορία ή στην έλλειψη προσπάθειας, αλλά αντανακλούσε τη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου; Η ίδια εξηγεί το σκεπτικό της με άρθρο στο Psychology Today.
Ο εγκέφαλος του εφήβου δεν λειτουργεί όπως ενός ενήλικα
Κάθε δευτερόλεπτο ο εγκέφαλος ενός εφήβου δέχεται αμέτρητα ερεθίσματα: ήχους, εικόνες, σκέψεις, συναισθήματα, σωματικές αισθήσεις. Επειδή δεν μπορεί να επεξεργαστεί τα πάντα ταυτόχρονα, χρησιμοποιεί ένα «φίλτρο προσοχής», το οποίο αποφασίζει ποια πληροφορία είναι πιο σημαντική. Το συγκεκριμένο φίλτρο είναι προγραμματισμένο να δίνει προτεραιότητα σε οτιδήποτε είναι καινούργιο, απρόσμενο ή συναισθηματικά φορτισμένο. Εξελικτικά, αυτή η ικανότητα βοηθούσε τον άνθρωπο να αντιδρά γρήγορα στους πιθανούς κινδύνους.
Στη σύγχρονη καθημερινότητα, όμως, οι περισπασμοί είναι αμέτρητοι. «Ένα κινητό που δονείται, ένας ψίθυρος στην τάξη, ένας θόρυβος στον διάδρομο ή ακόμη και μια τυχαία σκέψη μπορούν να αποσπάσουν εύκολα την προσοχή από το μάθημα» εξηγεί. Όπως συμπληρώνει, την ίδια στιγμή ο προμετωπιαίος φλοιός, η περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τον αυτοέλεγχο, τον προγραμματισμό και τη διατήρηση της προσοχής, εξακολουθεί να αναπτύσσεται κατά την εφηβεία. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί έφηβοι πραγματικά θέλουν να συγκεντρωθούν, αλλά δυσκολεύονται περισσότερο από έναν ενήλικα να αγνοήσουν τους περισπασμούς.
Η κατανόηση αυτής της πραγματικότητας μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι γονείς αλλά και οι ίδιοι οι έφηβοι τις δυσκολίες συγκέντρωσης. «Όταν βοηθάτε τον έφηβο σας να καταλάβει ότι η απόσπαση της προσοχής είναι συχνά θέμα συνδεσμολογίας και όχι θέλησης , η απογοήτευσή του μειώνεται και οι αντιδράσεις του γίνονται πιο εποικοδομητικές καθώς αυξάνεται το κίνητρο» σημειώνει.
Οι «κλέφτες» της προσοχής
Το πρώτο βήμα για τη βελτίωση της συγκέντρωσης είναι να εντοπίσει ο ίδιος ο έφηβος τι ακριβώς τον αποσπά, συμβουλεύει η νευρολόγος. Αντί οι γονείς να επικρίνουν ή να διορθώνουν συνεχώς τη συμπεριφορά του, είναι πιο βοηθητικό να κάνουν ερωτήσεις όπως:
- Πότε δυσκολεύεσαι περισσότερο να συγκεντρωθείς;
- Συμβαίνει σε συγκεκριμένα μαθήματα;
- Επηρεάζεσαι όταν έχεις το κινητό κοντά σου;
- Μήπως η κούραση ή η πείνα κάνουν τη συγκέντρωση δυσκολότερη;
«Όσο περισσότερο ο έφηβος αναγνωρίζει τα μοτίβα που τον δυσκολεύουν, τόσο περισσότερο περνά από την αίσθηση ότι “δεν μπορώ να συγκεντρωθώ” στην επίγνωση ότι “χάνω τη συγκέντρωσή μου όταν συμβαίνει κάτι συγκεκριμένο”» εξηγεί.
Σύμφωνα με όσα αναφέρουν πολλοί έφηβοι, οι πιο συνηθισμένοι περισπασμοί είναι:
- οι συζητήσεις των συμμαθητών,
- ο θόρυβος έξω από την τάξη,
- η ακαταστασία στην τσάντα ή στον φάκελό τους,
- οι μυρωδιές από το κυλικείο,
- η σωματική δυσφορία, όπως στενά ρούχα ή αξεσουάρ,
- ακόμη και μικρά αντικείμενα, όπως τα κέρματα στην τσέπη τους.
Μικρές αλλαγές που μπορούν να κάνουν τη διαφορά
Τα καλά νέα είναι ότι ο εγκέφαλος αλλάζει και ενισχύεται μέσα από την επανάληψη, χάρη στη νευροπλαστικότητα, σύμφωνα με την ειδικό. Γι’ αυτό, υπάρχουν ορισμένες στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά:
- Αλλαγή ερεθίσματος για επαναφορά της εστίασης: Ο έφηβος μπορεί να χρησιμοποιήσει διαφορετικά χρώματα στις σημειώσεις, ώστε να ανανεώνεται το ενδιαφέρον.
- Αρμονικό περιβάλλον: Φροντίστε η μελέτη να γίνεται σε φωτεινό, καλά αεριζόμενο και τακτοποιημένο χώρο.
- Σύντομα διαλείμματα με λίγη κίνηση, που αυξάνουν την αιμάτωση του εγκεφάλου.
- Χρήση χρονόμετρου για διαστήματα 15 λεπτών, με μικρούς ελέγχους της συγκέντρωσης.
- Υγιεινά σνακ, ώστε η πείνα να μην γίνεται επιπλέον περισπασμός.
- Επιλογή θέσης στην τάξη όπου υπάρχουν λιγότερα εξωτερικά ερεθίσματα.
Όταν οι έφηβοι ανακαλύπτουν ποιες τεχνικές λειτουργούν καλύτερα για τους ίδιους και τις εφαρμόζουν συστηματικά, δημιουργούνται νέες συνήθειες που ενισχύουν σταδιακά τα κυκλώματα της προσοχής.
Αντικαταστήστε τις ταμπέλες με καθοδήγηση
Οι έφηβοι χρειάζονται γονείς που θα τους εξηγήσουν με απλά λόγια ότι ο εγκέφαλός τους εξακολουθεί να αναπτύσσεται και ότι οι δυσκολίες συγκέντρωσης δεν σημαίνουν πως δεν είναι ικανοί, σημειώνει η ειδικός. «Αντί για το “Γιατί δεν μπορείς να συγκεντρωθείς;”, το μήνυμα γίνεται “Ο εγκέφαλός σου εξακολουθεί να χτίζει το σύστημα εστίασής του. Ας το ενισχύσουμε”» προσθέτει.
Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίζεται η προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα. Μια φράση όπως «Είδα ότι, παρότι αποσπάστηκες, κατάφερες να επιστρέψεις στη μελέτη σου» μπορεί να λειτουργήσει πολύ πιο ενισχυτικά από την επισήμανση όσων δεν έγιναν σωστά.
Η ειδικός υπενθυμίζει επίσης ότι ο ρυθμός ανάπτυξης του εγκεφάλου δεν προβλέπει τις δυνατότητες ενός ανθρώπου στην ενήλικη ζωή. Πολλοί άνθρωποι που ως έφηβοι δυσκολεύονταν στην οργάνωση και τη συγκέντρωση εξελίχθηκαν αργότερα σε ιδιαίτερα επιτυχημένους επαγγελματίες.
Τι μπορούν να περιμένουν οι γονείς
Καθώς ο έφηβος εξασκεί την προσοχή του και εφαρμόζει στρατηγικές που του ταιριάζουν, οι αλλαγές γίνονται σταδιακά εμφανείς. Οι υπενθυμίσεις μειώνονται, η οργάνωση βελτιώνεται, οι υποχρεώσεις ολοκληρώνονται με μεγαλύτερη συνέπεια και η ανεξαρτησία ενισχύεται. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ο ίδιος ο έφηβος αρχίζει να αντιλαμβάνεται πως η δυσκολία στη συγκέντρωση δεν αποτελεί μόνιμο χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς του. Είναι μια δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί, καθώς ο εγκέφαλός του συνεχίζει να αναπτύσσεται.
Πηγή: ygeiamou.gr
