«Λόγω έλλειψης επαρκούς πείρας ο Σαμαράς ως ΥΠΕΞ δεν εκμεταλλεύθηκε τη στιγμή του διαμελισμού της Γιουγκοσλαβίας για να επιβάλει την άποψη της Ελλάδας σχετικά με την ονομασία του νεοπαγούς τότε κράτους των Σκοπίων» – Η καθοριστική γνωριμία με τον Εθνάρχη n Διαφωνία για την παραπομπή του Ανδρέα στο Ειδικό Δικαστήριο
Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης, που έφυγε ήσυχα από τη ζωή το μεσημέρι της Κυριακής 2 Αυγούστου, την ημέρα των 93ων γενεθλίων του, είχε μια ιδιαιτερότητα. Δεν ήταν μόνο πρωταγωνιστής της πολιτικής ζωής της χώρας από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, αλλά φρόντισε παράλληλα και για τη συστηματική καταγραφή βασικών πτυχών της και κρίσιμων παρασκηνίων εκ των έσω. Στους δύο τόμους της αυτοβιογραφίας του με τίτλο «Οπως τα έζησα» (1961-1981 από τις εκδόσεις Λιβάνη και 1981-1993 από τις εκδόσεις Πατάκη), ο επί σειρά ετών βουλευτής και υπουργός της Ν.Δ., ένα πρόσωπο που ταυτίστηκε ειδικά στα μεταπολιτευτικά χρόνια με τον Καραμανλισμό, καταγράφει μια σειρά γεγονότων και παρασκηνιακών εξελίξεων από το 1961 έως το 1993, ενώ ο τρίτος τόμος έμεινε σε εκκρεμότητα λόγω της ηλικίας και των προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε ο Λάκωνας πολιτικός.
Στα ύστερά του χρόνια και όταν αποσύρθηκε από την ενεργό πολιτική, ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης ή Μπάρμπι για τους φίλους και τους αγαπημένους του, εκτός από το κτήμα που απέκτησε στην πατρώα γη του Μυστρά, παρουσίασε και μια σειρά ιστορικών ντοκιμαντέρ στην ΕΡΤ, τα οποία ακόμα προβάλλονται από το Κανάλι της Βουλής. Η σειρά είχε τίτλο «Σύγχρονος Παυσανίας», με αναφορά στον ιστορικό και γεωγράφο Παυσανία, όχι τον βασιλιά της Σπάρτης. Κάπως έτσι και ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης που διέτρεξε τον πολιτικό χρόνο λειτούργησε ως πολιτικός Παυσανίας, καταγράφοντας τις αναμνήσεις και τις διαδρομές μιας ζωής. «Ανήκε σε μια γενιά από άλλο μέταλλο», όπως είπε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης στον επικήδειο λόγο του, το μεσημέρι της Τρίτης στη Μητρόπολη.
Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης δεν ήταν soft, αλλά ήταν ταυτόχρονα και βαθιά πολιτικός. Με αιχμές, γωνίες και άποψη, αλλά ταυτόχρονα με παραταξιακή συνείδηση και αίσθημα του ανήκειν. Με σεβασμό στην εσωτερική ιεραρχία, αλλά και με φιλοδοξία. Χτύπησε την πόρτα της ηγεσίας της Ν.Δ. το 1993, χωρίς να τα καταφέρει. Δεν στερήθηκε αξιωμάτων όμως, χρημάτισε υπουργός, βουλευτής, ευρωβουλευτής, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος. Κυρίως όμως έφυγε όχι απλά πλήρης ημερών, αλλά πλήρης αγάπης από τα τέσσερα παιδιά του που έμειναν από τον γάμο με τη γυναίκα της ζωής του, τη Σόφη Λαναρά-Βαρβιτσιώτη, η οποία πέθανε το 2015. Ο Μιλτιάδης, ο Θωμάς, ο Κωνσταντίνος και η Ελένη ήταν κοντά του στις τελευταίες του στιγμές. Μια μέρα νωρίτερα, ο «Μπάρμπι» είχε γιορτάσει τα τελευταία του γενέθλια. Μένουν οι αναμνήσεις και οι στιγμές. Ακολούθως, όπως τα διηγήθηκε.
1960
Η καθοριστική γνωριμία με τον Καραμανλή
Σταθμός για τον Γιάννη Βαρβιτσιώτη υπήρξε η γνωριμία του με τον Εθνάρχη Κωνσταντίνο Καραμανλή. Νεαρός νομικός ο ίδιος, σπούδαζε στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας. Μετά τον θάνατο του πατέρα του Μιλτιάδη, ο οποίος χρημάτισε βουλευτής του Λαϊκού Κόμματος του Τσαλδάρη μαζί με τον Καραμανλή, ο Βαρβιτσιώτης συνοδεύει τη μητέρα του (αδερφή των Λαμπρόπουλων με τα εμπορικά κέντρα) στα Καμμένα Βούρλα για ιαματικά λουτρά. Είμαστε στα 1960 και ο Καραμανλής επίσης φτάνει στη λουτρόπολη. «Κώστα, το παιδί μου το αφήνω στα χέρια σου», λέει στον Καραμανλή η χήρα Βαρβιτσιώτη. Ο Καραμανλής ρωτά τον νεαρό τι κάνει στη ζωή του. «Κύριε Πρόεδρε, ετοιμάζομαι να υποβάλω τη διδακτορική διατριβή μου στο πανεπιστήμιο με θέμα την ονομαστική μετοχή», απαντά ο Βαρβιτσιώτης. Μετά από αυτή την κοινωνική συζήτηση, ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης καλείται στο γραφείο του Καραμανλή. Στο ενδιάμεσο έχει πάρει το διδακτορικό του και έχει στείλει ένα αντίγραφο της διατριβής του στον Εθνάρχη.
1961
Υποψήφιος βουλευτής χωρίς να το ζητήσει
Παραμονές των εκλογών του 1961, ο Βαρβιτσιώτης δέχεται τηλεφώνημα από τον διευθυντή του γραφείου Τύπου του Καραμανλή Γιάννη Ζαχαράκη. «Συγχαρητήρια Γιάννη, μπράβο», του λέει ο Ζαχαράκης. «Για ποιο πράγμα;» απαντά ο Βαρβιτσιώτης. «Ορίστηκες υποψήφιος βουλευτής στη Β’ εκλογική περιφέρεια Αθηνών», απαντά αυτός. «Δεν ζήτησα να θέσω υποψηφιότητα! Ετοιμάζω τη διατριβή μου, ώστε να εκλεγώ υφηγητής. Τελειώνω τη μονοπρόσωπη ανώνυμη εταιρεία. Θέλω να δω τον κύριο Πρόεδρο!», απαντά ο Βαρβιτσιώτης. «Τι να τον κάνεις τον Πρόεδρο τώρα; Εφυγαν ήδη οι συνδυασμοί για τις εφημερίδες, αύριο δημοσιεύονται. Δεν υπάρχει οδός διαφυγής», προσθέτει ο Ζαχαράκης.
Και ενώ η σχέση με τον Καραμανλή έχει ξεκινήσει καλά και αυτός τον εκτιμά, έρχονται τα πρώτα σύννεφα. Το 1962, ο Βαρβιτσιώτης πηγαίνει με τον στενό του φίλο Γεώργιο Ράλλη στο γήπεδο, σε ντέρμπι ΠΑΟ – Ολυμπιακός. Αρρωστοι Παναθηναϊκοί και οι δύο, σε κάποια φάση το ματς εκτρέπεται. Ο αστός Ράλλης ουρλιάζει, ο δε Βαρβιτσιώτης μουντζώνει. Την άλλη μέρα καλείται στο γραφείο του Καραμανλή. Εκεί βρίσκει έναν Καραμανλή έξαλλο, καθώς ο Ράλλης και ο Βαρβιτσιώτης έχουν γίνει πρωτοσέλιδο σε εφημερίδα. Αφού τον κατσαδιάζει, του λέει το αμίμητο: «Και άλλη φορά, όταν πας στο γήπεδο, δεν θα βγάζεις τα χέρια σου από τις τσέπες».
Λίγο πριν από την ήττα της ΕΡΕ το 1963, ο Βαρβιτσιώτης διηγείται ότι δυσαρέστησε ξανά τον Καραμανλή, όταν του είπε σε σύναξη βουλευτών πως δεν συμμερίζεται την αισιοδοξία των υπολοίπων για σαρωτική νίκη του κόμματος. Οταν πράγματι η ΕΡΕ χάνει από την Ενωση Κέντρου, ο Καραμανλής τον ξανακαλεί. «Γιάννη, πώς εσύ έπιασες το κλίμα ενώ όλοι οι άλλοι με καθησύχαζαν;», τον ρωτάει. Ο Βαρβιτσιώτης απαντάει ότι κυκλοφορεί όλη μέρα στην εκλογική του περιφέρεια και συναντά κόσμο από όλο το φάσμα. Ο Καραμανλής θυμόταν το περιστατικό αυτό και πάντα παραμονές εκλογών τον καλούσε για να του ζητήσει εκτίμηση αποτελέσματος.
1990 / Σκοπιανό
Σκληρή κριτική στους χειρισμούς Σαμαρά
Από τις πιο ενδιαφέρουσες αναφορές στο δεύτερο βιβλίο Βαρβιτσιώτη είναι αυτές για τον Αντώνη Σαμαρά και το Σκοπιανό. Διαφωνεί με την τοποθέτησή του στη θέση του ΥΠΕΞ το 1990, κάνοντας λόγο για «πρωτοφανή προώθηση». Θεωρεί ότι ο Μητσοτάκης προάλειφε τον Σαμαρά για διάδοχό του, ως αντίπαλο δέος στον Μιλτιάδη Βαρβιτσιώτη. «Διερωτόμουν αν ο Σαμαράς θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, τα ιερά τέρατα της ευρωπαϊκής διπλωματίας», γράφει ο Βαρβιτσιώτης, επικαλούμενος το παράδειγμα του Γερμανού ΥΠΕΞ Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ που παρέμεινε για 18 χρόνια στο πόστο του. «Και μπορεί πέραν πάσης αμφιβολίας να υποστηριχθεί σήμερα ότι, λόγω έλλειψης επαρκούς πείρας, ο Αντώνης Σαμαράς ως ΥΠΕΞ δεν εκμεταλλεύθηκε τη στιγμή του διαμελισμού της Γιουγκοσλαβίας για να επιβάλει την άποψη της Ελλάδας σχετικά με την ονομασία του νεοπαγούς τότε κράτους των Σκοπίων», γράφει ο Βαρβιτσιώτης. Ως προς το Μακεδονικό, ο ίδιος θεωρεί ότι η ελληνική διπλωματία έχασε το momentum των εξελίξεων και αποδείχθηκε δραματικά ανέτοιμη, μην προτείνοντας μια σύνθετη ονομασία, παίρνοντας ως «εύκολες νίκες» τις συνταγματικές πολιτικές της γείτονος που θα διασφάλιζαν ότι δεν έχει εδαφικές διεκδικήσεις, ενώ δεν θα διεξήγε εχθρικές προπαγανδιστικές δραστηριότητες εναντίον γειτονικού, κοινοτικού κράτους. Αυτές οι προϋποθέσεις πληρούνταν στο λεγόμενο «Πακέτο Πινέιρο», ο οποίος πρότεινε τότε το όνομα Nova Makedonija (Νέα Μακεδονία). Μάλιστα, ο Βαρβιτσιώτης τοποθετείται σχετικά και σε μια σύσκεψη της Κυβερνητικής Επιτροπής, εν όψει της συνάντησης Σαμαρά – Πινέιρο, όπου διαφωνεί με τον τότε υπουργό Εξωτερικών. Μία μέρα μετά και ενώ βρίσκεται στο ΝΑΤΟ, έρχεται αντιμέτωπος με διαρροές στον Τύπο ότι είναι «ενδοτικός», τις οποίες αποδίδει στον Σαμαρά. Πάντως, οι δυο τους συνεργάστηκαν αρμονικά την περίοδο 2004-2009 που συνέπεσαν ως ευρωβουλευτές της Ν.Δ., ενώ ο Βαρβιτσιώτης τον στήριξε και ως πρόεδρο του κόμματος μετά το 2009.
1985
Επιλέγει Μητσοτάκη ως αντι-Ανδρέα
Ο Βαρβιτσιώτης είχε ενδιαφέρουσες πολιτικές τοποθετήσεις. Ενώ το 1980 είχε στηρίξει την προοπτική να αναλάβει τη Ν.Δ. ο Ευάγγελος Αβέρωφ αντί του Γεωργίου Ράλλη, εντούτοις δεν τον στήριξε από την αρχή το 1981. Ο δε Αβέρωφ τού έταξε ότι θα γίνει γενικός γραμματέας της Κ.Ο. της Ν.Δ., αλλά μετά προτίμησε κάποιον άλλον. Αντιθέτως, το 1985, παρά το ότι βολιδοσκοπήθηκε από τον Κωστή Στεφανόπουλο, στήριξε αναφανδόν τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, εκτιμώντας ότι χρειαζόταν ένας αντι-Ανδρέας, ο οποίος είχε καταφέρει να δημιουργήσει κοινωνικό ρεύμα.
1985
Το παρασκήνιο της επιλογής Σαρτζετάκη
Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης δεν επιφυλάσσει θετικά λόγια στα βιβλία του για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι λεπτομέρειες που καταγράφει από το τρικ του Ανδρέα το 1985, όταν ετίθετο το ζήτημα αν θα ανανεωθεί η θητεία του Καραμανλή στην Προεδρία. Ο Παπανδρέου είχε αρχίσει να διαρρέει ότι αυτή ήταν η πρόθεσή του, ενώ και εντός του ΠΑΣΟΚ προοδευτικά οι αντιδράσεις κάμπτονταν. Μάλιστα, ο Ανδρέας στέλνει και τον Μένιο Κουτσόγιωργα στο Προεδρικό, όπου συναντά τον Πέτρο Μολυβιάτη και του λέει ότι την επομένη ο Καραμανλής θα προταθεί εκ νέου για Πρόεδρος. Ο Βαρβιτσιώτης έχει μείνει ήσυχος ότι προωθείται η λύση Καραμανλή, μέχρι που μια μέρα περνά έξω από το ξενοδοχείο «Αστέρας», όπου γίνεται η Κεντρική Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ, και ακούει πανηγυρισμούς, οπότε και αντιλαμβάνεται ότι έχει προταθεί ο Χρήστος Σαρτζετάκης.
1989
Διαφωνία για την παραπομπή Ανδρέα
Βασικότερη διαφωνία του Βαρβιτσιώτη πάντως υπήρξε η άποψή του για μη παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο, ως προϊόν της συμφωνίας της κυβέρνησης Ν.Δ. και Συνασπισμού το 1989. Διηγείται ότι συναντήθηκε με τον Μητσοτάκη και του ανέλυσε τις διαφωνίες του. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Παπανδρέου έχει τεράστιες πολιτικές ευθύνες. Μπορεί να έχει και ποινικές. Ομως το πρόβλημα είναι αν μπορεί να αποδειχθούν, πράγμα το οποίο θεωρώ δύσκολο, αν όχι αδύνατο. Γι’ αυτό έχω έντονες επιφυλάξεις για την παραπομπή του Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο. Θα ψηφίσω όμως ό,τι αποφασιστεί», λέει στον Μητσοτάκη. Ωστόσο, δεν ψήφισε την παραπομπή Τσοβόλα για την υπόθεση Κοσκωτά.
1990
Πόλεμος Κόλπου: Πρότεινε αποστολή F-4
Στην κυβέρνηση Μητσοτάκη το 1990, ο Βαρβιτσιώτης αναλαμβάνει υπουργός Εθνικής Αμυνας και μετακομίζει στο Πεντάγωνο. Από αυτή τη θέση, ο Βαρβιτσιώτης κάνει κάτι πολύ ενδιαφέρον. Εισηγείται η Ελλάδα να συμμετάσχει πλήρως στον Πόλεμο του Κόλπου με μια φρεγάτα, αλλά και έξι μαχητικά F-4. Οι σχέσεις του με τους Αμερικανούς ήταν στενές και είχαν σφυραλατηθεί ήδη από τη δεκαετία του ’60, όταν συμμετείχε σε ένα πρόγραμμα Νέων Ηγετών, περνώντας εβδομάδες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Μητσοτάκης όμως απέρριψε την εισήγηση εν πολλοίς. «Θα ακούσουμε από την αντιπολίτευση τόσα για τη φρεγάτα, αν στείλουμε και αεροσκάφη, η αντίδραση θα είναι πολύ μεγαλύτερη». Εντέλει, η Ελλάδα απέστειλε μια φρεγάτα που επιχείρησε στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας.
1992
Οχι στα συλλαλητήρια για το Μακεδονικό
Ο Βαρβιτσιώτης επίσης διαφώνησε σφόδρα με τα συλλαλητήρια για το Σκοπιανό. Πληροφορείται τις εξελίξεις το 1992 από τον «γαλάζιο» βουλευτή Νίκο Ζαρντινίδη και πηγαίνει στον Μητσοτάκη ζητώντας του να παρέμβει για να αποτρέψει τα συλλαλητήρια. «Εξωτερική πολιτική υπό την πίεση συλλαλητηρίων δεν γίνεται», του λέει. Ο Μητσοτάκης διαφωνεί λέγοντας: «Μα δεν αντιλαμβάνεσαι ότι αυτό θα βοηθήσει την πολιτική μας;».
1993
Υπόθεση Λάλας: Η κατασκοπεία μέσα στο Πεντάγωνο
Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης διηγείται επίσης την υπόθεση «Στήβεν Λάλας», του Αμερικανού υπαλλήλου της πρεσβείας στην Ελλάδα που το 1993 συνελήφθη να διαρρέει στην ΕΥΠ σημαντικά στοιχεία από τους Αμερικανούς. Ο τότε Αμερικανός πρέσβης πηγαίνει στο Πεντάγωνο, απειλώντας την κυβέρνηση ότι θα δημοσιοποιήσει το περιστατικό και θα ακολουθήσουν κυρώσεις. Ο Βαρβιτσιώτης όμως αφήνει τον συνομιλητή του εμβρόντητο, όταν του απαντάει ότι και αυτός θα δημοσιοποιήσει ότι είχε γίνει στόχος παρακολούθησης από άγνωστο βανάκι που ήταν παγίως σταθμευμένο στην πλαϊνή μεριά του Πενταγώνου και απομακρύνθηκε, μόνο όταν είχε διάλογο στο γραφείο του με τον Α/ΓΕΣ Καπραβέλο ακριβώς γι’ αυτό το θέμα. Προφανώς, οι Αμερικανοί τού είχαν βάλει κοριό μέσα στο γραφείο.
1993
Η χαμένη μάχη για την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας
Πάντως το ότι δεν υπήρξε τρίτος τόμος απομνημονευμάτων αφήνει ορισμένα παρασκήνια υποφωτισμένα. Για παράδειγμα, δεν διηγείται πώς έχασε το 1993 την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας από τον Μιλτιάδη Εβερτ, αφού ο Μητσοτάκης παραιτήθηκε από την κομματική ηγεσία. Σε δεύτερο χρόνο, όμως, αναγνωρίζει ότι ο Εβερτ τίμησε τη συμφωνία τους και τον πρότεινε για αντιπρόεδρο του κόμματος στο συνέδριο του 1994.
Σε ύστερη συνέντευξή του στην «Καθημερινή», ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης τού αποδίδει στενές σχέσεις με οικονομικά συμφέροντα, ενώ στο βιβλίο του αναφέρει ότι ο Εβερτ, ο Σταύρος Δήμας και ο Θανάσης Κανελλόπουλος, που αποτελούσαν την εσωκομματική τρόικα της Ν.Δ. επί διακυβέρνησης Μητσοτάκη, είχαν στενές σχέσεις με τον εκδότη Χρήστο Λαμπράκη, κάνοντας τακτικές διαρροές στα ΜΜΕ της επιρροής του.
1997
Ο ρόλος του στην ανάδειξη Κώστα Καραμανλή
Τέλος, μία ιστορία που δεν διηγήθηκε εκτενώς αφορά τον ρόλο που διαδραμάτισε (μαζί με τον Γιάννη Κεφαλογιάννη) για την εκλογή του Κώστα Καραμανλή στην ηγεσία της Ν.Δ. το 1997 ως τρίτη επιλογή, σφήνα στο δίπολο Εβερτ – Σουφλιά. Αλλωστε είναι γνωστό ότι στα τέλη Φεβρουαρίου του 1997 έγινε στο σπίτι του στη Φιλοθέη η περίφημη «σύναξη των λοχαγών», η συγκέντρωση νεαρών κυρίως βουλευτών της Ν.Δ., που άνοιξε την πόρτα για την υποψηφιότητα Καραμανλή και την επικράτησή του εντέλει στο εσωκομματικό στερέωμα.
ProtoThema.gr
