
Η «νέα Γιάλτα» κράτησε 80 λεπτά: Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι στην ιστορική συνάντηση Σι, Τραμπ και Πούτιν
Η Ουκρανία και το Ιράν ήταν οι δύο πόλεμοι για τους οποίους ο Ντόναλντ Τραμπ έλεγε ότι άξιζε να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Κανένας από τους δύο δεν αναφέρεται στη «Διακήρυξη για την Ειρήνη» που έδωσαν στη δημοσιότητα το Πεκίνο και η Μόσχα.
Στα περίπου 80 λεπτά που κράτησε η τριμερής στη Σενζέν, οι τρεις ηγέτες βρήκαν κοινή γλώσσα για την ασυλία των κρατικών αξιωματούχων, για τη διύλιση πετρελαίου και για το αυτονόητο ενός πυρηνικού πολέμου που δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί. Για μια εκεχειρία, έστω προσωρινή, έστω στο ένα μέτωπο, δεν περίσσεψε ούτε μία γραμμή.
Η προσδοκία μιας «νέας Γιάλτας» είχε συγκεκριμένη προέλευση. Την περασμένη εβδομάδα, μετά τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, ο Ρώσος διαπραγματευτής Βλαντίμιρ Μεντίνσκι είχε επικαλεστεί ονομαστικά τη Γιάλτα και το Πότσδαμ ως πρότυπα για μια νέα διευθέτηση. Για τη Μόσχα η ιστορική αναλογία ήταν εξαρχής κολακευτική.
Τοποθετούσε τον Πούτιν στη θέση ενός από τους τρεις ηγέτες που θα αποφάσιζαν για την επόμενη μέρα, ενώ ο πόλεμος που ο ίδιος ξεκίνησε πλησιάζει τα πέντε χρόνια. Η Σενζέν τού έδωσε τη θέση στο τραπέζι. Την επόμενη μέρα της Ουκρανίας, πάντως, κανείς από τους τρεις δεν μπόρεσε να την περιγράψει.
Ο Σι πήρε αυτό που ήθελε πριν αρχίσει η συζήτηση
Ο καθαρότερος κερδισμένος ήταν ο οικοδεσπότης. Εδώ και χρόνια ο Σι υποστηρίζει ότι η εποχή της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας φθάνει στο τέλος της. Στη Σενζέν είχε τη δυνατότητα να εξηγήσει τι εννοεί, με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ καθισμένο δίπλα του. Μίλησε για τις «κόκκινες γραμμές» κάθε δύναμης, ζήτησε αμοιβαία αποχή από παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις και άφησε τον Τραμπ να εξηγήσει γιατί οι τρεις χώρες έχουν ιδιαίτερη ευθύνη για την παγκόσμια ασφάλεια.
Το μέτρο της κινεζικής επιτυχίας φάνηκε νωρίτερα, στο τετ α τετ των δύο προέδρων. Ο Τραμπ έβαλε αμέσως την Ουκρανία στη συζήτηση και έφθασε να πει ότι μπορούσε να μιλήσει και εκ μέρους του Σι για την επιθυμία τους να τελειώσει ο πόλεμος. Όταν πήρε τον λόγο ο ίδιος ο Σι, δεν ανέφερε καν την Ουκρανία στις εισαγωγικές του δηλώσεις. Λίγες ώρες αργότερα, από το κοινό κείμενο έλειπε οποιαδήποτε κινεζική δέσμευση να ασκηθεί πίεση στη Μόσχα ή στην Τεχεράνη. Ο Σι εξασφάλισε για την Κίνα την αναγνώριση που επιζητεί ως δύναμη με παγκόσμια επιρροή. Το πώς και πότε θα ασκήσει αυτή την επιρροή παρέμεινε δική του υπόθεση.
Ο Πούτιν κέρδισε την πιο προσωπική παράγραφο του ανακοινωθέντος
Ο Ρώσος πρόεδρος συζήτησε κατ’ ιδίαν με τον Τραμπ για την Ουκρανία επί περίπου 40 λεπτά. Από εκείνη τη συνάντηση δεν ανακοινώθηκε αποτέλεσμα. Στην τριμερή που ακολούθησε, όμως, ο Πούτιν εξασφάλισε κάτι πολύ συγκεκριμένο πολιτικά. Οι τρεις ηγέτες χαρακτήρισαν θεμελιώδη τον σεβασμό στην ασυλία των κρατικών αξιωματούχων και κάλεσαν το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να απέχει από την κατάχρηση των εξουσιών του.
Από τον Μάρτιο του 2023 το Δικαστήριο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης σε βάρος του Πούτιν για τα φερόμενα εγκλήματα πολέμου της παράνομης απέλασης και μεταφοράς παιδιών από κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας στη Ρωσία. Η διακήρυξη δεν μεταβάλλει την ισχύ του εντάλματος. Επιτρέπει όμως στο Κρεμλίνο να επικαλείται πλέον κοινή θέση με την Ουάσιγκτον και το Πεκίνο για τα όρια του ίδιου του Δικαστηρίου. Από τις τέσσερις παραγράφους της Σενζέν, αυτή έχει τον ευκρινέστερο πολιτικό αποδέκτη. Και για να την πάρει, ο Πούτιν δεν χρειάστηκε να αναλάβει καμία δημόσια δέσμευση έναντι του Κιέβου.
Ο Τραμπ ανέβασε μόνος του τον πήχη
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να πιστωθεί ότι άνοιξε έναν απευθείας δίαυλο ανάμεσα στις τρεις μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις. Η αξία του θα φανεί αν οι τρεις κυβερνήσεις τον χρησιμοποιήσουν σε μια κρίση. Για τη συγκεκριμένη διάσκεψη, όμως, ο ίδιος είχε θέσει έναν πολύ πιο φιλόδοξο στόχο. Μίλησε δημόσια για μείωση του αριθμού των πυρηνικών όπλων. Το κείμενο προβλέπει διάλογο για τη μείωση του πυρηνικού κινδύνου. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο μετριέται εύκολα. Καμία χώρα δεν δεσμεύθηκε να αποσύρει ούτε μία κεφαλή. Ακόμη και η φράση ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί είχε συμφωνηθεί, με την ίδια διατύπωση, από τις πέντε πυρηνικές δυνάμεις ήδη τον Ιανουάριο του 2022.
Στην ενέργεια, η πρόθεση αφορά την αύξηση της παραγωγής και της προσφοράς διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων. Δεν προσδιορίζεται ποια χώρα θα διαθέσει επιπλέον ποσότητες, πόσες και από πότε. Για τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου περνά η ουσιαστική συζήτηση για τον εφοδιασμό, η διακήρυξη δεν προβλέπει τίποτε. Αντίστοιχα, για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, τρία μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας συμφώνησαν ότι ο Οργανισμός πρέπει να γίνει αποτελεσματικότερος, χωρίς να κατονομάσουν μία αλλαγή που θα υποστήριζαν από κοινού.
Ο Τραμπ είχε ήδη περιγράψει ως επιτυχία την υποδοχή του από τον Σι στο αεροδρόμιο. Πολιτικά, όμως, ήταν ο μόνος από τους τρεις που είχε συνδέσει τόσο καθαρά τη συνάντηση με τον τερματισμό δύο πολέμων και τον περιορισμό των πυρηνικών οπλοστασίων. Με βάση τις δικές του προσδοκίες, επιστρέφει στην Ουάσιγκτον με τα λιγότερα.
Τι έχασαν οι απόντες
Για την Ουκρανία, η αποτίμηση είναι πιο σύνθετη. Στη Σενζέν δεν ανακοινώθηκε εδαφική διευθέτηση ερήμην της, όπως φοβούνταν στο Κίεβο. Ούτε η Ρωσία εξασφάλισε από τους άλλους δύο αναγνώριση των διεκδικήσεών της. Καταγράφηκε, όμως, ένα προηγούμενο. Ο ηγέτης της χώρας που εισέβαλε στην Ουκρανία συμμετείχε σε μια διάσκεψη για τη διεθνή ειρήνη, πέτυχε αναφορά στην ασυλία των αξιωματούχων και έφυγε χωρίς το τελικό κείμενο να κατονομάζει καν τη χώρα στην οποία συνεχίζεται ο πόλεμος.
Για την Ευρώπη, το πρόβλημα φάνηκε στη δήλωση του Γάλλου υπουργού Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό. Στις τρεις μεγαλύτερες δυνάμεις του κόσμου, είπε, ο ίδιος θα κατέτασσε τις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη φωτογραφία της Σενζέν, ωστόσο, η τρίτη θέση ανήκε στη Ρωσία. Οι Ευρωπαίοι παραμένουν απαραίτητοι για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας και για οποιαδήποτε αξιόπιστη εγγύηση ασφαλείας προς το Κίεβο. Ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε, παρ’ όλα αυτά, το Πεκίνο και τη Μόσχα ως συνομιλητές για το πώς θα μπορούσε να τελειώσει ένας πόλεμος σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Αν το ερώτημα είναι ποιος κέρδισε από τη συνάντηση, η απάντηση βρίσκεται στη σειρά με την οποία έφυγαν πολιτικά ικανοποιημένοι οι πρωταγωνιστές της. Ο Σι φιλοξένησε την πρώτη τριμερή με τους δικούς του όρους. Ο Πούτιν πήρε μια διατύπωση που τον αφορά προσωπικά. Ο Τραμπ πήρε την ιστορική συνάντηση που είχε προαναγγείλει. Αν το ερώτημα είναι τι άλλαξε μετά τα 80 λεπτά για την Ουκρανία, για το Ιράν ή για τον αριθμό των πυρηνικών όπλων που διαθέτουν οι τρεις, ο λογαριασμός της «νέας Γιάλτας» είναι πολύ συντομότερος. Μηδέν από μηδέν, μηδέν.












