Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής για την Ορθόδοξη Εκκλησία, μιας περιόδου πνευματικής προετοιμασίας ενόψει του Πάσχα, που συνδέεται τόσο με τη νηστεία των τροφών όσο και με την εγκράτεια. Η πρώτη εβδομάδα της Σαρακοστής ονομάζεται Καθαρά Εβδομάδα και αποτελεί ένα διάστημα εσωτερικής κάθαρσης και προετοιμασίας για τους πιστούς.
Στο τραπέζι της ημέρας δεσπόζει η λαγάνα, το άζυμο ψωμί που παραπέμπει στα “άζυμα” και στη βοήθεια που, σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, προσέφερε ο Θεός στους Ισραηλίτες κατά την Έξοδο από την Αίγυπτο.
Το σαρακοστιανό μενού περιλαμβάνει κυρίως θαλασσινά, όπως χταπόδι, καλαμάρια, μύδια και γαρίδες, συνοδευόμενα από ποικιλία λαχανικών τουρσί – μικρές πράσινες πιπεριές, καρότα, κουνουπίδι – ελιές και φρέσκες σαλάτες, που ταιριάζουν ιδανικά με τη λαγάνα. Ανάμεσα στα βασικά εδέσματα βρίσκεται και η ταραμοσαλάτα, φτιαγμένη από αυγά ψαριού, ενώ το γεύμα ολοκληρώνεται συνήθως με νηστίσιμο χαλβά και κουλουράκια.
Χαλβάς
Ο χαλβάς, όπως τον γνωρίζουμε σε Ελλάδα, Βαλκάνια και Τουρκία, αποτελεί ένα απλό αλλά διαχρονικό γλύκισμα. Η πιο διαδεδομένη εκδοχή του παρασκευάζεται με καβουρδισμένο σιμιγδάλι, το οποίο πλάθεται και γλυκαίνεται με μέλι ή με “πετιμέζι”, δηλαδή σιρόπι από μούστο σταφυλιού. Στην Ελλάδα, ιδιαίτερα δημοφιλής είναι και η εκδοχή με ταχίνι, που διατίθεται σε κυλινδρικό ή παραλληλεπίπεδο σχήμα και είναι γνωστή ως Μακεδονικός Χαλβάς.
Πωλείται με το κιλό και κυκλοφορεί είτε σκέτος είτε με προσθήκη σοκολάτας ή καρυδιών. Πολλοί προτιμούν να τον απολαμβάνουν με λίγο χυμό λεμονιού και κανέλα, συχνά συνοδεία ενός ποτηριού ρετσίνας. Στην ελληνική αγορά συναντώνται τουλάχιστον πέντε ή έξι διαφορετικές παραλλαγές χαλβά, αν και η προέλευσή του αποδίδεται στην τουρκική παράδοση.
Ταραμάς
Η λέξη ταραμάς χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα αυγά ψαριού – κυρίως από μπακαλιάρο ή κυπρίνο – που θεωρούνται εκλεκτό έδεσμα, συγγενικό με το μαύρο χαβιάρι και το αυγοτάραχο τόνου.
Στην αγορά διατίθενται δύο βασικές κατηγορίες: ο λευκός και ο ροδόχρους ταραμάς. Ο λευκός θεωρείται ποιοτικά ανώτερος. Ο ροζ ταραμάς εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1950, όταν παραγωγοί άρχισαν να προσθέτουν χρωστικές ουσίες, εκτιμώντας ότι ένα προϊόν με έντονο χρώμα θα ήταν πιο ελκυστικό για το καταναλωτικό κοινό. Από τότε, ο ροδόχρους ταραμάς καθιερώθηκε ως ο πιο διαδεδομένος.
Η πιο γνωστή παρασκευή με ταραμά είναι η ταραμοσαλάτα, βασικό στοιχείο του σαρακοστιανού τραπεζιού. Πρόκειται για κρεμώδες άλειμμα αυγοτάραχου, που παραδοσιακά χτυπιέται – κατά προτίμηση στο γουδί – με βρασμένες πατάτες ή ψωμί. Στη συνέχεια προστίθενται εναλλάξ ελαιόλαδο και χυμός λεμονιού, μέχρι να επιτευχθεί η επιθυμητή υφή. Αν και η εκδοχή με πατάτα θεωρείται πιο απαλή και βελούδινη, αρκετοί επιμένουν πως η αυθεντική συνταγή απαιτεί βάση από ψωμί.
