Πάνω από το 90% των καταθέσεων στις τέσσερις συστημικές τράπεζες – Οι προτάσεις της Επιτροπής για καλύτερες αποδόσεις και αλλαγή τράπεζας
Τη δημιουργία κρατικά ρυθμιζόμενων αποταμιευτικών λογαριασμών, με στόχο την ενίσχυση των αποδόσεων για τους καταθέτες, προτείνει η Επιτροπή Ανταγωνισμού στην τελική έκθεσή της για την ελληνική τραπεζική αγορά. Η Αρχή διαπιστώνει ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες συγκεντρώνουν πάνω από το 90% των καταθέσεων, ενώ οι αυξήσεις των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας μεταφέρθηκαν σε περιορισμένο βαθμό στις αποδόσεις των αποταμιευτών.
Η έκθεση, που δημοσιεύθηκε την Τρίτη (10/11), εξετάζει τις συνθήκες ανταγωνισμού από το 2019 έως τις αρχές του 2025 και εισηγείται παρεμβάσεις για την είσοδο νέων τραπεζικών παρόχων, τη δημιουργία αποταμιευτικών προϊόντων με καλύτερα χαρακτηριστικά και τη διευκόλυνση των πολιτών που επιθυμούν να μεταφέρουν τα χρήματά τους σε άλλη τράπεζα.
Οι προτάσεις δεν αποτελούν αποφασισμένα μέτρα. Περιλαμβάνονται στα συμπεράσματα της κλαδικής έρευνας που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, με τη συνεργασία του καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ Μάρκου Ζαχαριάδη και της εταιρείας Pro Rata, η οποία ανέλαβε τη διεξαγωγή έρευνας καταναλωτών. Τον Δεκέμβριο του 2025 είχε δημοσιευθεί η ενδιάμεση έκθεση, ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 πραγματοποιήθηκε ημερίδα για τα ευρήματα και τις προτεινόμενες αλλαγές.
Πάνω από το 90% των καταθέσεων σε τέσσερις τράπεζες
Η Επιτροπή περιγράφει την εγχώρια τραπεζική αγορά ως στενό ολιγοπώλιο, στο οποίο κυριαρχούν η Εθνική Τράπεζα, η Τράπεζα Πειραιώς, η Eurobank και η Alpha Bank. Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες συγκεντρώνουν περισσότερο από το 90% των καταθέσεων, ενώ τα βασικά προϊόντα που προσφέρουν εμφανίζουν παρόμοια χαρακτηριστικά και περιορισμένη καινοτομία.
Η ισχυρή θέση τους αποτυπώνεται και στις επιλογές των πελατών. Σύμφωνα με την έρευνα, το 89% των ερωτηθέντων ιδιωτών και επιχειρήσεων δήλωσε ότι διατηρεί ως βασική ή μοναδική τράπεζα μία από τις τέσσερις συστημικές.
Λιγότεροι από ένας στους τρεις ερωτηθέντες είχαν ανοίξει λογαριασμό όψεως ή ταμιευτηρίου σε διαφορετικό πιστωτικό ίδρυμα από εκείνο με το οποίο συνεργάζονταν ήδη. Ακόμη μικρότερη κινητικότητα καταγράφηκε στις προθεσμιακές καταθέσεις, καθώς η συντριπτική πλειονότητα επέλεξε την τράπεζα στην οποία διατηρούσε ήδη λογαριασμό.
Κατά την Επιτροπή, η υψηλή συγκέντρωση της αγοράς σε συνδυασμό με την πλεονάζουσα ρευστότητα των τραπεζών συνέβαλαν στη χαμηλή μετακύλιση των προηγούμενων αυξήσεων των επιτοκίων της ΕΚΤ. Η Αρχή εκτιμά ότι οι συστημικές τράπεζες δεν ενσωμάτωσαν ουσιαστικά αυτές τις αυξήσεις στις αποδόσεις των αποταμιευτικών και, κυρίως, των προθεσμιακών καταθέσεων.
Πρόταση για κρατικούς αποταμιευτικούς λογαριασμούς
Μία από τις σημαντικότερες εισηγήσεις αφορά τη δημιουργία ειδικών καταθετικών λογαριασμών στις ελληνικές τράπεζες, με επιτόκιο που θα καθορίζεται από το κράτος, κατόπιν πρότασης της κεντρικής τράπεζας προς το υπουργείο Οικονομικών.
Η Επιτροπή παραπέμπει στο γαλλικό μοντέλο των λογαριασμών Livret A και Livret d’épargne populaire (LEP), οι οποίοι προσφέρουν αποταμιευτική δυνατότητα με κρατικά καθοριζόμενο επιτόκιο και ελεύθερη ανάληψη χρημάτων. Οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί συνδέονται επίσης με τη χρηματοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού.
Στην έκθεση παρουσιάζονται ιστορικά στοιχεία από τη Γαλλία. Έως τις αρχές του 2025, οι αποδόσεις των δύο προϊόντων βρίσκονταν περίπου στο 3% και 4% αντίστοιχα, ενώ τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους διαμορφώθηκαν στο 2,4% και 3,5%. Την περίοδο που εξετάζεται, οι αποδόσεις των καταθέσεων πρώτης ζήτησης βρίσκονταν στο 0,05% έως 0,07%.
Πρόκειται για συγκριτικά στοιχεία προηγούμενης περιόδου και όχι για επιτόκια που προτείνεται να ισχύσουν σήμερα στην Ελλάδα. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι τα αντίστοιχα προϊόντα του εξωτερικού συνοδεύονται από περιορισμούς, όπως ανώτατο ύψος κατάθεσης περίπου 20.000 ευρώ και δυνατότητα τήρησης του λογαριασμού σε μία μόνο τράπεζα.
Μια ανάλογη λύση στην Ελλάδα θα μπορούσε, σύμφωνα με την έκθεση, να συμπληρώνει τα διαθέσιμα μέσα χρηματοδότησης του Δημοσίου, όπως τα έντοκα γραμμάτια και τα κρατικά ομόλογα. Η Επιτροπή εκτιμά ότι θα προσέφερε στους καταθέτες μια απλούστερη επιλογή αποταμίευσης, με γνωστό εκ των προτέρων επιτόκιο και χωρίς τις διαδικασίες που απαιτούνται για την αγορά κρατικών τίτλων.
Αποταμιευτικοί λογαριασμοί με επιβράβευση
Η δεύτερη κατεύθυνση για την αύξηση των αποδόσεων αφορά τη δημιουργία τραπεζικών προϊόντων που θα επιβραβεύουν τη συστηματική αποταμίευση, διατηρώντας μεγαλύτερη ευελιξία από τις παραδοσιακές προθεσμιακές καταθέσεις.
Ως παράδειγμα αναφέρεται το βελγικό μοντέλο λογαριασμών με δύο επιτόκια: ένα βασικό, το οποίο εφαρμόζεται στο σύνολο της κατάθεσης, και ένα πρόσθετο προνομιακό επιτόκιο για χρήματα που παραμένουν στον λογαριασμό επί ένα έτος.
Η Επιτροπή εξετάζει επίσης τη δυνατότητα επιβράβευσης καταθετών που διατηρούν ένα προκαθορισμένο ελάχιστο υπόλοιπο. Με αυτόν τον τρόπο, οι αποταμιευτές θα μπορούσαν να εξασφαλίζουν καλύτερες αποδόσεις χωρίς να δεσμεύουν υποχρεωτικά τα κεφάλαιά τους για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, όπως συμβαίνει στις προθεσμιακές καταθέσεις.
Η έκθεση επισημαίνει ότι, λόγω της αβεβαιότητας για την πορεία των επιτοκίων της ΕΚΤ, οι συστημικές τράπεζες ενδέχεται να εμφανίζονται απρόθυμες να δεσμευτούν σε υψηλές αποδόσεις προθεσμιακών καταθέσεων για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών.
Ευκολότερη σύγκριση επιτοκίων και αλλαγή τράπεζας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην περιορισμένη κινητικότητα των καταθετών. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η διαδικασία αναζήτησης καλύτερων αποδόσεων, η δυσκολία σύγκρισης διαφορετικών προϊόντων και οι διοικητικές διαδικασίες αποθαρρύνουν πολλούς πολίτες από το να αλλάξουν τράπεζα.
Από τον Ιανουάριο του 2025, η Τράπεζα της Ελλάδος δημοσιεύει πληροφορίες για τα προσφερόμενα τραπεζικά επιτόκια. Η Επιτροπή προτείνει να εξεταστεί η υποχρέωση των τραπεζών να παρέχουν μέσω των ιστοσελίδων τους άμεση πρόσβαση σε αυτά τα στοιχεία και σε ανεξάρτητες υπηρεσίες σύγκρισης, ώστε οι πελάτες να μπορούν να αξιολογούν ευκολότερα τις διαθέσιμες προσφορές.
Η σημασία της συγκρισιμότητας αναδεικνύεται και από τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τα επιτόκια καταθέσεων και χορηγήσεων, τα οποία παρουσιάζουν διαφορετικές αποδόσεις ανάλογα με το είδος και τη διάρκεια των καταθετικών προϊόντων.
Κατά την Επιτροπή Ανταγωνισμού, σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση των πολιτών μπορούν να αναλάβουν και οι ενώσεις καταναλωτών, ιδιαίτερα για όσους δεν αναζητούν συστηματικά πληροφορίες σχετικά με τα τραπεζικά επιτόκια.
Μία πιο μακροπρόθεσμη πρόταση αφορά τη φορητότητα των τραπεζικών λογαριασμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Αρχή εξετάζει την ιδέα ενός ενιαίου αριθμού που θα επιτρέπει στον καταθέτη να αλλάζει τον τραπεζικό λογαριασμό που χρησιμοποιεί, διατηρώντας το ιστορικό των συναλλαγών του. Πρόκειται για ενδεχόμενη λύση που θα απαιτούσε ευρωπαϊκή εφαρμογή και όχι για ήδη διαθέσιμη υπηρεσία.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η είσοδος νέων τραπεζικών παρόχων, σε συνδυασμό με την καλύτερη ενημέρωση και τη διευκόλυνση της μετακίνησης των καταθετών, θα μπορούσε να ασκήσει μεγαλύτερη ανταγωνιστική πίεση στις συστημικές τράπεζες και να δημιουργήσει προϋποθέσεις για υψηλότερες αποδόσεις στις αποταμιεύσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Πηγή: skai.gr
